เมื่อวันหยุดจบลง… แต่ใจยังไม่พร้อมกลับไปทำงาน

วันหยุดยาวคือช่วงเวลาที่หลายคนตั้งตารอคอย ไม่ว่าจะเป็นการได้พักผ่อนเต็มที่, ออกเดินทางท่องเที่ยว, หรือใช้เวลากับครอบครัวและคนที่รัก แต่เมื่อวันสุดท้ายของวันหยุดมาถึง ความรู้สึกสุขใจกลับถูกแทนที่ด้วยความรู้สึกโหวงๆ หน่วงๆ ในใจ ร่างกายรู้สึกหนักอึ้ง พร้อมกับความคิดที่ว่า “ไม่อยากกลับไปทำงานเลย” วนเวียนอยู่ในหัว

หากคุณกำลังรู้สึกแบบนี้ ไม่ต้องกังวลครับ อาการนี้เป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน ในภาษาอังกฤษมีชื่อเรียกว่า “Post-Holiday Blues” หรือภาวะซึมเศร้าหลังวันหยุดยาว ซึ่งเป็นปฏิกิริยาตอบสนองของร่างกายและจิตใจต่อการเปลี่ยนแปลงอย่างกะทันหัน

ทำไมเราถึงรู้สึก “ไม่อยากกลับไปทำงาน”?

ความรู้สึกนี้ไม่ได้เกิดจากความขี้เกียจ แต่มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาอยู่เบื้องหลัง

1. การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในร่างกาย: งานวิจัยจาก University of York (2019) พบว่าในช่วงพักผ่อน ร่างกายจะเข้าสู่โหมด “พักและย่อย” (Rest and Digest) ทำให้ ฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) หรือฮอร์โมนความเครียดลดต่ำลงอย่างมาก ในขณะที่สารแห่งความสุขอย่างเซโรโทนินและโดพามีนมีระดับคงที่หรือเพิ่มขึ้น แต่เมื่อต้องกลับไปทำงาน ร่างกายจะสลับไปสู่โหมด “สู้หรือหนี” (Fight or Flight) อย่างรวดเร็ว ทำให้ระดับคอร์ติซอลพุ่งสูงขึ้นเพื่อเตรียมรับมือกับความท้าทาย การเปลี่ยนแปลงที่ฉับพลันนี้เองที่ทำให้เรารู้สึกตึงเครียด, เหนื่อยล้า, และหมดแรงจูงใจได้ง่าย
2. การสูญเสีย “พื้นที่ปลอดภัย” (Safe Space): วันหยุดคือช่วงเวลาที่เราได้สร้าง “พื้นที่ปลอดภัยทางใจ” ซึ่งเป็นสภาวะที่เราเป็นอิสระจากความคาดหวัง, กำหนดส่งงาน, และความกดดันต่างๆ เราได้เชื่อมต่อกับสิ่งที่เรารักอย่างเต็มที่ ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว, เพื่อน, งานอดิเรก, หรือแม้แต่การได้อยู่กับตัวเองเงียบๆ การต้องกลับไปสู่สภาพแวดล้อมการทำงานที่เต็มไปด้วยความรับผิดชอบ จึงให้ความรู้สึกเหมือนถูกดึงออกจากโลกที่แสนสบายและเป็นตัวของตัวเองนั้น

5 วิธีรับมือ Post-Holiday Blues กลับสู่โหมดทำงานอย่างมือโปร

1. วางแผนล่วงหน้า 1 วัน ก่อนกลับไปทำงาน
   แทนที่จะเที่ยวจนถึงนาทีสุดท้าย ลองแบ่งเวลาช่วงบ่ายหรือเย็นของวันหยุดสุดท้ายมา “อุ่นเครื่อง” สำหรับวันทำงาน ลองทำสิ่งเหล่านี้ดู: จัดระเบียบโต๊ะทำงานให้สะอาดตา, เช็กอีเมลเพื่อดูว่ามีเรื่องด่วนอะไรบ้าง (แต่ยังไม่ต้องตอบ), และลิสต์งานสำคัญที่ต้องทำ 3-5 อย่างในวันรุ่งขึ้น การทำเช่นนี้จะช่วยลดความรู้สึกเหมือน “ถูกโยน” เข้าสู่ความวุ่นวาย และทำให้คุณเริ่มต้นวันแรกได้อย่างเป็นระบบและมั่นใจมากขึ้น
2. เริ่มต้นด้วย “ชัยชนะเล็กๆ” (Small Wins)
   อย่าเพิ่งกระโจนเข้าใส่งานใหญ่ที่ซับซ้อนในทันที งานวิจัยจาก Harvard Business School (2010) ชี้ให้เห็นถึง “หลักการแห่งความก้าวหน้า” (The Progress Principle) ที่ว่าการเห็นความคืบหน้าเล็กๆ น้อยๆ สามารถสร้างแรงจูงใจได้อย่างมหาศาล ดังนั้น ลองเริ่มต้นวันด้วยการทำงานเล็กๆ ที่ทำเสร็จได้เร็ว เช่น ตอบอีเมลง่ายๆ 2-3 ฉบับ, จัดการเอกสารบนโต๊ะ, หรือเคลียร์งานธุรการเล็กๆ น้อยๆ “ชัยชนะ” เหล่านี้จะช่วยกระตุ้นสมองให้หลั่ง โดพามีน (Dopamine) ซึ่งเป็นสารแห่งความสุขและความสำเร็จ ทำให้คุณรู้สึกดีกับตัวเองและมีพลังไปต่อสู้กับงานที่ใหญ่ขึ้น
3. พก “ความสุข” จากวันหยุดติดตัวไปด้วย
   เปลี่ยนโต๊ะทำงานให้เป็นเครื่องเตือนใจถึงช่วงเวลาดีๆ นำของที่ระลึกชิ้นเล็กๆ จากทริปมาวางไว้, เปิดเพลย์ลิสต์เพลงโปรดที่ฟังระหว่างเที่ยวเบาๆ, หรือตั้งรูปถ่ายสวยๆ เป็นภาพหน้าจอคอมพิวเตอร์ ความทรงจำที่เชื่อมโยงกับประสาทสัมผัสเหล่านี้ (การมองเห็น, การได้ยิน) จะช่วยกระตุ้นการหลั่ง เซโรโทนิน (Serotonin) และโดพามีน ทำให้บรรยากาศการทำงานสดใสและช่วยเยียวยาจิตใจในวันที่รู้สึกเหนื่อยล้าได้
4. นัดกินมื้อเที่ยงกับเพื่อนร่วมงาน
   การได้พูดคุยแลกเปลี่ยนเรื่องราวในวันหยุดกับเพื่อนร่วมงานเป็นวิธีที่ยอดเยี่ยมในการเปลี่ยนโฟกัสจาก “ความเครียดเรื่องงาน” ไปสู่ “ความสุขจากการเชื่อมต่อ” การมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมจะช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยวและทำให้การกลับมาทำงานเป็นเรื่องน่าสนุกยิ่งขึ้น มันช่วยปรับมุมมองให้เห็นว่าออฟฟิศไม่ใช่แค่สถานที่สำหรับทำงาน แต่ยังเป็นที่ที่มีชุมชนและเพื่อนๆ รออยู่
5. ให้เวลาตัวเองได้ปรับจังหวะ
   เป็นเรื่องสำคัญที่สุดที่ต้องใจดีกับตัวเอง อย่าคาดหวังว่าคุณจะกลับมามีพลังเต็มร้อยและทำงานได้เต็มประสิทธิภาพตั้งแต่นาทีแรก ยอมรับว่าร่างกายและจิตใจต้องการเวลาในการปรับตัว ลองตั้งเป้าหมายในวันแรกให้ต่ำลงเล็กน้อย, พักเบรกสั้นๆ ทุกชั่วโมง, และพยายามเลิกงานตรงเวลา การลดความกดดันและความคาดหวังลง จะช่วยให้คุณกลับเข้าสู่โหมดการทำงานได้อย่างราบรื่นและมีความสุขในระยะยาว

เมื่อไหร่ที่ความรู้สึกนี้อาจเป็นสัญญาณเตือน?

หากความรู้สึก “ไม่อยากทำงาน” เกิดขึ้นทุกครั้งหลังวันหยุดและดูเหมือนจะรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ หรือความรู้สึกเศร้านั้นไม่จางหายไปแม้จะผ่านสัปดาห์แรกไปแล้ว นี่อาจไม่ใช่แค่ Post-Holiday Blues แต่อาจเป็นสัญญาณของ ภาวะหมดไฟ (Burnout) ซึ่งเป็นสภาวะความเหนื่อยล้าทางอารมณ์และร่างกายที่เรื้อรัง หรือเป็นตัวบ่งชี้ว่างานที่ทำอยู่อาจไม่สอดคล้องกับคุณค่าในชีวิตของคุณอีกต่อไป

ลองถามตัวเองดูว่า: “ความรู้สึกนี้เกิดขึ้นเฉพาะหลังวันหยุด หรือมันอยู่กับเรามาตลอด?” “เราแค่ไม่อยากให้วันหยุดจบลง หรือเรากลัวที่จะต้องกลับไปเจองานและสภาพแวดล้อมเดิมๆ?” หากคำตอบชี้ไปทางหลัง อาจถึงเวลาที่ต้องทบทวนและประเมินเส้นทางอาชีพของตัวเองอย่างจริงจัง เพื่อค้นหาสิ่งที่ใช่และสร้างความสุขให้คุณได้ในทุกๆ วันของการทำงาน